Gelişimsel değerlendirme · Oyun · Ebeveyn iş birliği
Ankara’da Çocuklar İçin Oyun Terapisi Yaklaşımı
Uzm. Dr. Emine Taşyürek
Oyun temelli psikoterapi; çocuğun yaşına, gelişim düzeyine ve klinik ihtiyacına uygun biçimde oyun, çizim, öykü ve yaratıcı materyallerden yararlanabilir. Oyun yalnızca “konuşturma tekniği” değil; güvenli ilişki içinde duyguları tanıma, ifade etme ve yeni baş etme yollarını deneme alanıdır.
Önce değerlendirmeBelirti, gelişim ve aile bağlamı
Yaşa uyarlanmışOyun, öykü ve yaratıcı ifade
Ebeveyn katılımıMahremiyet ve iş birliği dengesi
Oyunu gelişimsel iletişim yolu olarak kullanmak
Oyun terapisi nedir?
Çocuklar yaşadıklarını yetişkinler gibi uzun ve soyut cümlelerle anlatamayabilir. Oyun terapisi; oyuncak, figür, kukla, çizim, öykü veya kurallı oyunları çocuğun gelişim düzeyine uygun terapötik araçlar olarak kullanır.
Yaklaşım yönlendirici olmayan, yapılandırılmış veya başka bir psikoterapi modeline entegre biçimde uygulanabilir. Yöntem seçimi; başvuru nedeni, yaş, dil ve bilişsel özellikler, güvenlik, aile gereksinimi ve belirlenen hedeflere dayanır.
Oyundaki tek bir tema, figür veya çizim yaşanmış bir olayın kanıtı ya da tek başına tanı değildir. Terapötik anlam; çocuğun öyküsü, tekrarlayan örüntüler, görüşmeler ve diğer bilgilerle birlikte değerlendirilir.
Oyun temelli yaklaşım ne zaman değerlendirilebilir?
Uygunluk, yalnız yaşa göre değil; çocuğun iletişim biçimi, klinik gereksinimi, hedefleri ve başka bir müdahalenin önceliğine göre belirlenir.
01
Duyguları ifade etme güçlüğü
Üzüntü, korku, öfke veya karışık duyguları sözle anlatmakta zorlanan çocuklarda ifade alanı oluşturmak.
02
Kaygı ve kaçınma
Yaşa uygun oyun ve öykülerle kaygıyı anlama; gerekiyorsa kanıta dayalı yaklaşımın hedeflerini oyunlaştırmak.
03
Yaşam değişiklikleri
Boşanma, taşınma, kayıp, yeni kardeş veya okul değişikliği gibi süreçlerde uyumu desteklemek.
04
Duygu ve davranış düzenleme
Bekleme, hayal kırıklığına dayanma, alternatif davranış geliştirme ve problem çözme becerileri.
05
İlişki ve sosyal güçlükler
Akran ilişkileri, sınırlar, yardım isteme ve iletişim becerilerini gelişim düzeyine göre çalışmak.
06
Değerlendirme sonrası destek
DEHB, kaygı, travma veya gelişimsel farklılıkta ana tedaviyi tamamlayan kişiye özgü hedefler.
Sınır: Oyun terapisi pediatrik, nörogelişimsel veya psikiyatrik değerlendirmenin yerine geçmez. Belirtiye göre dil-konuşma terapisi, ergoterapi, aile çalışması, BDT veya tıbbi tedavi daha öncelikli olabilir.
Hedefi ve çerçevesi tanımlı süreç
Oyun terapisi süreci nasıl planlanır?
Seans sayısı ve sıklığı baştan herkese aynı verilmez; klinik gereksinim ve ilerleme düzenli biçimde gözden geçirilir.
01
Psikiyatrik ve gelişimsel değerlendirme
Başvuru nedeni, gelişim, sağlık, aile, okul ve işlevsellik ele alınarak yöntemin uygunluğu belirlenir.
02
Hedef ve yöntem seçimi
Duygu tanıma, kaygıyla baş etme, ilişki veya davranış düzenleme gibi somut hedefler oluşturulur.
03
Çocuk seansları
Güvenli sınırlar içinde oyun, öykü ve yaratıcı araçlar çocuğun yaşına ve terapi modeline göre kullanılır.
04
Ebeveyn görüşmesi ve izlem
Çocuğun mahremiyeti korunarak işlevsel değişimler, ebeveyn desteği ve tedavi hedefleri paylaşılır.
Mahremiyet: Çocuğun seanstaki her sözü ve oyunu ebeveyne aktarılmaz. Güvenlik riski veya korunma gereksinimi olduğunda ise uygun adımlar gecikmeden atılır.
Sadece seans içi rahatlama değil, günlük yaşama taşınan beceri
Terapi hedefleri nasıl izlenir?
İlerleme, oyunun görünümünden çok çocuğun ev, okul ve ilişkilerindeki işlevsel değişimlerle değerlendirilir.
Duygu farkındalığı
Duyguları bedensel ipuçlarıyla tanıma, adlandırma ve güvenli biçimde ifade etme.
Baş etme becerileri
Kaygı, öfke veya hayal kırıklığı sırasında uygulanabilecek gelişimsel araçlar geliştirme.
Esneklik ve problem çözme
Alternatif düşünme, hata ve değişikliğe dayanma, yardım isteme becerilerini destekleme.
İlişki ve iletişim
Sınır, sıra, karşılıklılık ve çatışmayı onarma gibi sosyal deneyimleri güvenli ortamda çalışma.
Ebeveyn rehberliği
Evde duyguyu kabul eden, davranış sınırını koruyan ve beceriyi pekiştiren tutumlar oluşturma.
Yeniden değerlendirme
Hedefe ilerleme sınırlıysa tanı, yöntem, sıklık veya eşlik eden destek gereksinimini gözden geçirme.
Ebeveynin süreçteki yeri
Seans dışında çocuğu desteklemek
Yapılabilecekler
Meraklı ve sakin yaklaşım
Çocuğu seansı anlatmaya zorlamayın.
“İstersen paylaşabilirsin” diyerek alan tanıyın.
Evde duygu ve davranışı birbirinden ayırın.
Uzmanla belirlenen becerileri tutarlı biçimde destekleyin.
Okul ve evdeki değişimleri somut örneklerle not edin.
Kaçınılacaklar
Terapiyi sınava çevirmemek
“Bugün ne oynadın, doktor ne dedi?” diye sorgulamayın.
Oyuncak veya çizimi tek anlamla yorumlamayın.
Her zor duyguyu hemen ortadan kaldırmaya çalışmayın.
Terapiyi ödül, ceza veya tehdit olarak kullanmayın.
Güvenlik bilgisini mahremiyet gerekçesiyle saklamayın.
