Ankara’da Çocuk ve Ergenlerde Yaygın Anksiyete Bozukluğu
Uzm. Dr. Emine Taşyürek
Okul, sağlık, aile, gelecek, hata yapma ve günlük sorumluluklar gibi birçok alana yayılan, kontrol edilmesi zor endişe; bedensel belirtiler, güvence arama, kaçınma ve işlevsellik üzerindeki etkileriyle birlikte değerlendirilir.
Çok alanlıOkul, sağlık, aile, gelecek ve performans endişeleri
Ayırıcı tanıNormal kaygı, özgül korku, OKB ve depresyondan ayrım
Kişiye özgüYaş, şiddet, işlev kaybı ve eşlik eden durumlara göre plan
Birden fazla alana yayılan ve kontrolü zor endişe
Yaygın anksiyete bozukluğu nedir?
Kaygı, tehlikeye hazırlanmayı sağlayan doğal bir duygudur. Yaygın anksiyete bozukluğunda çocuk veya ergen; okul başarısı, aile sağlığı, gelecek, hata yapma, arkadaşlıklar ve günlük sorumluluklar gibi birçok konuda aşırı ve kontrol edilmesi zor endişe yaşayabilir.
Çocuklar endişelerini her zaman açıkça anlatamayabilir. Sürekli soru sorma, tekrar tekrar güvence isteme, mükemmel yapmaya çalışma, yeni durumlardan kaçınma, karın ağrısı, baş ağrısı, kas gerginliği, huzursuzluk ve uyku güçlüğü görülebilir.
Her kaygılı çocukta anksiyete bozukluğu yoktur. Klinik değerlendirmede endişenin gelişim dönemine göre yoğunluğu, ne kadar süredir devam ettiği, farklı ortamlarda görülmesi ve okul, aile, sosyal yaşam ya da sağlık üzerindeki etkisi ele alınır.
Yaygın anksiyeteyle ilişkili olabilecek belirtiler
Belirtilerin tek başına varlığı tanı anlamına gelmez. Süreklilik, kontrol edilebilirlik, gelişim düzeyi ve günlük işlevsellik birlikte değerlendirilir.
01
Sürekli ve çok alanlı endişe
Okul, sağlık, gelecek, aile, arkadaşlık veya günlük görevler hakkında bir konudan diğerine geçen yoğun düşünceler.
02
Güvence arama
Aynı soruyu tekrar tekrar sorma, olumsuz bir şey olmayacağından emin olma ihtiyacı ve yalnız karar vermekte zorlanma.
03
Mükemmeliyetçilik
Hata yapmaktan yoğun korkma, ödevi tekrar tekrar kontrol etme, yavaşlama veya başarısız olma ihtimali nedeniyle başlamama.
04
Bedensel belirtiler
Kas gerginliği, yorgunluk, huzursuzluk, karın veya baş ağrısı, çarpıntı ve açıklanamayan bedensel yakınmalar.
05
Uyku ve dikkat güçlüğü
Uykuya dalamama, gece endişesi, dinlenememe, zihnin kaygıyla meşgul olması nedeniyle dikkatin dağılması.
06
Kaçınma ve işlev kaybı
Yeni etkinliklerden, okul görevlerinden, sosyal ortamlardan veya bağımsız davranmaktan kaçınma; aile düzeninin kaygıya göre şekillenmesi.
Kaygının içeriği, süresi ve yaşam etkisi
Yaygın anksiyete değerlendirmesi nasıl yapılır?
Değerlendirme, kaygının yalnızca ne kadar yüksek olduğunu değil; neyle sürdüğünü, çocuğun nasıl baş ettiğini ve başka bir durumla ilişkisini anlamayı amaçlar.
01
Başvuru ve gelişim öyküsü
Endişelerin başlangıcı, sürekliliği, aile öyküsü, okul geçişleri, stresli yaşam olayları, uyku ve sağlık durumu ele alınır.
02
Çocuk ve aile görüşmesi
Endişe içerikleri, kaçınma, güvence arama, bedensel belirtiler ve aile yanıtları çocuk ve ebeveynden ayrı ve birlikte değerlendirilir.
03
Okul ve işlevsellik bilgisi
Ders performansı, mükemmeliyetçilik, devamsızlık, akran ilişkileri ve öğretmen gözlemleri gerekli olduğunda değerlendirmeye eklenir.
04
Ayırıcı tanı ve eşlik eden durumlar
Özgül fobi, sosyal kaygı, OKB, depresyon, DEHB, travma, otizm özellikleri, uyku ve tıbbi etkenler gözden geçirilir.
Önemli: Kaygı ölçekleri belirtilerin şiddeti ve izlem hakkında ek bilgi sağlayabilir; ancak tek başına tanı koymaz. Tanı klinik görüşme ve işlevsellik değerlendirmesine dayanır.
Yaşa, şiddete ve işlevselliğe göre basamaklı yaklaşım
Yaygın anksiyete tedavisi nasıl planlanır?
Tedavi; çocuğun yaşına, endişelerin yaygınlığına, kaçınmaya, aile–okul etkilerine ve eşlik eden klinik durumlara göre bireyselleştirilir.
Psikoeğitim
Kaygı döngüsü, bedensel belirtiler, kaçınma ve güvence aramanın kısa ve uzun vadeli etkileri çocuk ve aileye anlaşılır dille aktarılır.
Bilişsel davranışçı terapi
Endişe düşüncelerini fark etme, belirsizliğe dayanma, problem çözme ve kaçınılan durumlara kademeli yaklaşma becerileri çalışılır.
Ebeveyn rehberliği
Aşırı güvence verme, çocuğun yerine yapma ve kaçınmayı kolaylaştıran döngüler fark edilerek destekleyici sınırlar oluşturulur.
Okul desteği
Gerektiğinde öğretmen ve rehberlik servisiyle görevlerin basamaklandırılması, katılım ve bağımsızlık hedefleri planlanabilir.
İlaç tedavisi
Orta–ağır belirtilerde veya psikoterapiye erişim/yanıt durumuna göre ilaç seçenekleri; yarar, yan etki ve izlemle birlikte çocuk psikiyatristi tarafından değerlendirilebilir.
İzlem ve beceri genelleme
Belirti azalmasının yanı sıra okul, uyku, sosyal katılım, bağımsızlık ve aile işlevi düzenli aralıklarla yeniden değerlendirilir.
Kaygıyı susturmak değil, baş etme kapasitesini büyütmek
Aile ve çocuk için günlük destek adımları
Bu öneriler genel bilgilendirmedir; kişisel psikoterapi ve tedavi planının yerine geçmez.
Aile için
Güvence döngüsünü destekleyici biçimde azaltmak
Kaygıyı küçümsemeden duyguyu ve düşünceyi adlandırın.
Aynı soruya sınırsız güvence vermek yerine baş etme planını hatırlatın.
Çocuğun yapabileceği görevleri onun yerine üstlenmeyin.
Kaçınmayı kalıcılaştırmadan küçük bağımsızlık adımlarını destekleyin.
Uyku, hareket ve ekran düzenini tedaviyi destekleyen rutinler olarak ele alın.
Çocuk ve ergen için
Endişe geldiğinde uygulanabilecek beceriler
Endişenin bir düşünce mi, çözülebilir bir sorun mu olduğunu ayırın.
Çözülebilir sorunlar için küçük ve somut bir sonraki adımı belirleyin.
Belirsizliği tamamen ortadan kaldırmaya çalışmak yerine tolere etmeyi öğrenin.
Kaçındığınız durumlara uzmanla belirlenen küçük basamaklarda yaklaşın.
Yoğun kaygı, umutsuzluk veya kendine zarar düşüncesini güvendiğiniz yetişkinle paylaşın.
Yaygın Anksiyete Bozukluğu hakkında merak edilenler
Yanıtlar genel bilgilendirme amaçlıdır. Her çocuğun gelişimi, belirtileri ve klinik gereksinimi farklıdır.
Her çok düşünen çocukta yaygın anksiyete var mıdır?
Hayır. Tanıda endişenin birçok alana yayılması, kontrol edilmesinin güç olması, süreklilik ve günlük işlevselliğe etkisi birlikte değerlendirilir.
Çocuklarda kaygı karın ağrısı yapabilir mi?
Evet. Kaygı karın ağrısı, baş ağrısı, bulantı ve kas gerginliği gibi gerçek bedensel belirtiler oluşturabilir. Yeni veya şiddetli yakınmalar tıbbi açıdan da değerlendirilmelidir.
Sürekli güvence vermek neden yeterli olmaz?
Güvence kısa süreli rahatlama sağlayabilir; ancak çocuk belirsizlikle kendi başına baş etmeyi öğrenemezse aynı soruyu tekrar tekrar sorma döngüsü sürebilir.
Yaygın anksiyetede BDT etkili midir?
Çocuk ve ergen anksiyete bozukluklarında BDT önerilen temel tedavi yaklaşımlarındandır. Uygulama çocuğun yaşına ve gelişimsel profiline göre uyarlanır.
İlaç tedavisi ne zaman düşünülür?
Belirtilerin şiddeti, işlev kaybı, psikoterapiye erişim ve yanıt, eşlik eden durumlar ile aile tercihi birlikte değerlendirilir; ilaç izlem altında planlanır.
Kaygı ile DEHB nasıl ayrılır?
Her ikisinde dikkat dağınıklığı görülebilir. Kaygıda zihnin endişeyle meşgul olması; DEHB’de daha yaygın dikkat ve yürütücü işlev güçlükleri öne çıkabilir. Ayrım klinik değerlendirmeyle yapılır.
Online görüşme yaygın anksiyete için uygun mudur?
Bazı çocuk ve ergenlerde uygun olabilir. Yaş, mahremiyet, güvenlik, dikkat ve yüz yüze gözlem gereksinimi değerlendirilerek karar verilir.
Randevu ve iletişim
Değerlendirme sürecini birlikte planlayalım
Ankara Beştepe’de yüz yüze değerlendirme ve klinik olarak uygun durumlarda online görüşme seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz.
Önemli bilgilendirme: Bu sayfa genel bilgi sunar; muayene, kişisel tıbbi değerlendirme, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Belirtilerle ilgili kararlar çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi sonrasında verilmelidir.
