Belirtilerin sürmesi veya çeşitlenmesi
Motor/vokal tiklerin aylar boyunca devam etmesi, artması ya da yeni tiklerin eklenmesi.
İçeriğe geç
01
02
03
04
05
06
Yapılabilecekler Kaçınılacaklar
Motor tikler · Vokal tikler · İşlev odaklı tedavi
Ankara’da Çocuk ve Ergenlerde Tik Bozuklukları ve Tourette Sendromu
Tikler; göz kırpma, yüz hareketi, omuz silkme gibi ani hareketler veya boğaz temizleme, ses çıkarma gibi vokal belirtilerdir. Çocuğun isteyerek yaptığı “alışkanlıklar” değildir. Şiddetleri zaman içinde artıp azalabilir; değerlendirme tiklerle birlikte çocuğun yaşam kalitesini ve eşlik eden durumları ele alır.
- Doğru tanımlamaTik, kompulsiyon ve diğer hareketlerin ayrımı
- Eşlik eden durumlarDEHB, OKB, kaygı ve öğrenme güçlükleri
- İşlev odaklı planRahatsızlık ve günlük etkiye göre tedavi
Değerlendirme odağıTik örüntüsü · Eş tanılar · Yaşam kalitesi
Tikler biçim, yer ve sıklık değiştirebilir
Tik bozukluğu ve Tourette sendromu nedir?
Motor tikler göz kırpma, yüz buruşturma, baş sallama, omuz silkme veya daha karmaşık hareketler; vokal tikler boğaz temizleme, öksürür gibi ses çıkarma, koklama veya sözcük/ses üretme biçiminde olabilir. Tik öncesinde “yapma ihtiyacı” hissedilebilir ve kısa süre bastırılabilir; bu, tiklerin isteğe bağlı olduğu anlamına gelmez.
Tourette sendromu değerlendirmesinde birden fazla motor tik ile en az bir vokal tikin hastalık sürecinde bulunması, başlangıcın çocukluk/ergenlikte olması ve belirtilerin bir yılı aşması gibi ölçütler dikkate alınır. Motor ve vokal tiklerin aynı anda görülmesi gerekmez.
Tikler stres, heyecan, yorgunluk veya dikkat çekilmesiyle artabilir; sakin etkinliklerde azalabilir. DEHB, obsesif kompulsif belirtiler, kaygı, öğrenme ve uyku sorunları tiklerden daha fazla işlev kaybına yol açabilir ve ayrıca değerlendirilmelidir.
Uzm. Dr. Emine Taşyürek hakkında →Her tik ilaç veya terapi gerektirmez
Ne zaman değerlendirme düşünülmelidir?
Tiklerin varlığı kadar ağrı, sıkıntı, sosyal etkilenme ve günlük yaşam üzerindeki sonuçları önemlidir.
Ağrı veya yaralanma
Boyun hareketleri, kendine vurma veya yoğun tekrarlar nedeniyle ağrı, cilt hasarı ya da yaralanma.
Okul ve dikkat etkisi
Ders takibinin, yazmanın, sınavın veya sınıfta kalmanın tikler ya da eşlik eden DEHB nedeniyle zorlaşması.
Sosyal ve duygusal zorlanma
Alay edilme, zorbalık, utanma, arkadaşlardan uzaklaşma veya sosyal ortamlardan kaçınma.
OKB ve kaygı belirtileri
Zorlayıcı düşünceler, ritüeller, yoğun endişe, öfke patlamaları veya uyku sorunları.
Tanıda belirsizlik
Hareketlerin nöbet, stereotipi, kompulsiyon, ilaç yan etkisi veya başka bir durumdan ayrılması gereksinimi.
Acil değerlendirme: Hareketlere bilinç kaybı, uzun süreli dalma, düşme, yeni güçsüzlük, konuşma bozulması, ateş/ense sertliği, ciddi yaralanma veya ani ağır nörolojik değişiklik eşlik ediyorsa acil sağlık hizmetine başvurun.
Tanı klinik öykü ve gözleme dayanır
Değerlendirme nasıl yapılır?
Tiklerin görünümü görüşme sırasında azalabilir; aile gözlemleri ve uygun biçimde alınmış kısa videolar örüntüyü anlamaya yardımcı olabilir.
- 01
Tik öyküsü
Başlangıç yaşı, motor/vokal belirtiler, seyir, bastırabilme, öncül his, artıran/azaltan etkenler ele alınır.
- 02
Gelişimsel ve tıbbi değerlendirme
Sağlık öyküsü, ilaçlar, nörolojik belirtiler ve hareketin tikten farklı olabileceğini düşündüren bulgular incelenir.
- 03
Eşlik eden durumlar
DEHB, OKB, kaygı, depresyon, öfke, öğrenme ve uyku sorunları sistematik biçimde değerlendirilir.
- 04
İşlev ve hedefler
Çocuğun kendi rahatsızlığı, aile ve okul etkisi, zorbalık, ağrı ve tedaviden beklentiler belirlenir.
Testler hakkında: Tik/Tourette tanısını tek başına koyan kan testi, görüntüleme veya psikolojik test yoktur. Tipik olmayan bulgu varsa ilgili hekim gerekli tıbbi incelemeyi planlar.
Belirti sayısına değil sıkıntı ve işlev kaybına göre
Tedavi ve destek nasıl planlanır?
Hafif ve çocuğu rahatsız etmeyen tiklerde bilgilendirme ve izlem yeterli olabilir. Tedavi hedefleri çocuk ve aileyle birlikte belirlenir.
Bilgilendirme ve izlem
Tiklerin istemsiz ve dalgalı yapısı açıklanır; doğal seyir ve günlük etkiler belirli aralıklarla izlenir.
Tiklere yönelik davranışsal terapi
Uygun çocuklarda tikler için kapsamlı davranışsal müdahale (CBIT) ve alışkanlığı tersine çevirme yöntemleri değerlendirilebilir.
Okul düzenlemeleri
Tikleri cezalandırmama, kısa mola, ayrı sınav ortamı veya akran bilgilendirmesi gibi düzenlemeler planlanabilir.
Eşlik eden durumların tedavisi
DEHB, OKB veya kaygı günlük yaşamı daha fazla etkiliyorsa bu durumlar öncelikli ya da eş zamanlı ele alınır.
İlaç tedavisi
Ağrı, yaralanma veya belirgin işlev kaybında yarar–yan etki dengesi gözetilerek hekim tarafından değerlendirilebilir.
Uzmanlıklar arası iş birliği
Atipik belirtilerde çocuk nörolojisi; öğrenme ve okul güçlüklerinde ilgili uzmanlarla iş birliği yapılabilir.
Evde ve okulda yaklaşım
Tike dikkat çekmeden çocuğun işlevini desteklemek
Kabul edici ve çözüm odaklı tutum
- Tiklerin istemsiz olduğunu çocuğa ve öğretmene anlatın.
- Çocuğun rahatsız olmadığı tikleri sürekli izlemeyin.
- Uyku, yorgunluk ve stres örüntüsünü gözlemleyin.
- Zorbalığa karşı okulun aktif önlem almasını sağlayın.
- Tedavi hedeflerini çocuğun öncelikleriyle belirleyin.
Tiki ve utancı artırabilecek tutumlar
- “Yapma”, “kendini tut” diye uyarmayın.
- Tiki ceza veya disiplin konusu yapmayın.
- Her hareketi çocuğun yanında sayıp kaydetmeyin.
- Çocuğu akranları önünde açıklama yapmaya zorlamayın.
- İnternetteki yöntemleri hekim önerisi olmadan uygulamayın.
Sık sorulan sorular
Tikler ve Tourette hakkında merak edilenler
Yanıtlar genel bilgi amaçlıdır; çocuğa özgü değerlendirme yerine geçmez.
Çocuğum tikleri bilerek mi yapıyor?
Hayır. Bazı çocuklar tiki kısa süre bastırabilir; ancak bu çaba rahatsızlık yaratabilir ve sonrasında tikler artabilir. Bu durum tiklerin isteğe bağlı olduğu anlamına gelmez.
Stres tiklere neden olur mu?
Stres, heyecan veya yorgunluk tikleri artırabilir; fakat tik bozukluğu yalnızca stresten kaynaklanmaz. Çocuğu suçlamamak önemlidir.
Her tik Tourette sendromu mudur?
Hayır. Geçici veya kalıcı motor/vokal tik bozuklukları olabilir. Tourette için motor ve vokal tiklerin seyri ile süre ölçütleri birlikte değerlendirilir.
Tikleri durdurmasını istemeli miyiz?
Sürekli uyarı ve baskı tiklere dikkati, gerginliği ve utancı artırabilir. Tiki görmezden gelmek ile çocuğun yaşadığı sıkıntıyı görmezden gelmek aynı şey değildir.
Tedavi her zaman gerekli midir?
Hayır. Çocuğu rahatsız etmeyen ve işlevi bozmayan tiklerde bilgilendirme/izlem yeterli olabilir. Ağrı, zorbalık veya işlev kaybında tedavi düşünülür.
DEHB ilacı tikleri artırır mı?
İlişki her çocukta aynı değildir. DEHB ve tiklerin yarar–risk dengesi çocuk psikiyatristi tarafından bireysel olarak değerlendirilmelidir; ilaç kendi kendine kesilmemelidir.
Online değerlendirme uygun mudur?
Öykü ve izlem görüşmelerinde yararlı olabilir; tanı belirsizliği, nörolojik bulgu veya ayrıntılı hareket muayenesi gerektiğinde yüz yüze değerlendirme gerekir.
Randevu ve iletişim
Tikleri değil, çocuğun bütün yaşamını değerlendirelim
Ankara Beştepe’de çocuk, ergen ve aile değerlendirmesi hakkında bilgi alabilirsiniz.
Önemli bilgilendirme: Bu sayfa genel bilgi sunar; nörolojik/psikiyatrik muayene, tanı veya kişisel tedavi planının yerini tutmaz.