Çocuk ve Ergenlerde Tik Bozuklukları ve Tourette Sendromu I Ankara

Çocukluk çağında sıkça karşılaşılan, ebeveynleri endişelendiren ve çocukların sosyal ilişkilerini etkileyebilen durumlardan biri de tiklerdir. Tikler; aniden başlayan, hızlı, istemsiz, tekrarlayıcı ve ritmik olmayan motor hareketler veya ses üretimleridir. Ankara çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı Uzm. Dr. Emine Taşyürek, tiklerin çocuğun "yaramazlığı" veya "dikkat çekme çabası" olmadığını; beynin motor kontrol merkezlerindeki hassasiyetten kaynaklanan tıbbi bir durum olduğunu vurgulamaktadır.

Tik Türleri: Motor ve Vokal Ayrımı
Tikler, etkilenen kas grubuna ve ortaya çıkan sese göre iki ana kategoriye ayrılır:

1. Motor Tikler: Vücut kaslarının istemsiz hareketidir.

Basit Motor Tikler: Göz kırpma, omuz silkme, burun kıvırma, yüz buruşturma veya baş sallama.
Karmaşık Motor Tikler: Dokunma, koklama, zıplama veya başkalarının hareketlerini taklit etme (ekopraksi).

2. Vokal (Sesli) Tikler: Ses tellerinin veya nefes kaslarının uyarılmasıyla oluşur.

Basit Vokal Tikler: Boğaz temizleme, burun çekme, hırıltı çıkarma veya öksürme benzeri sesler.
Karmaşık Vokal Tikler: Anlamsız kelimeleri tekrarlama (ekolali), kendi söylediğini tekrarlama (palilali) veya nadiren görülen uygunsuz kelime kullanımı (koprolali).

Tik Bozukluklarının Sınıflandırılması

Tiklerin süresi ve yoğunluğu, klinik tablonun adını belirler:

Geçici Tik Bozukluğu: Çocuklarda en sık görülen formdur. Tikler bir yıldan kısa sürer ve genellikle stres dönemlerinde (sınav, taşınma vb.) artış gösterip kendiliğinden söner.

Kronik Motor veya Vokal Tik Bozukluğu: Sadece motor veya sadece sesli tiklerin bir yıldan uzun süredir devam etmesi durumudur.

Tourette Sendromu (TS): En kapsamlı tik bozukluğudur. Birden fazla motor tik ile en az bir sesli tikin bir yıl veya daha uzun süre, artıp azalan bir seyirle devam etmesiyle karakterizedir.

Tourette Sendromu ve Nörobiyolojik Yapı

Tourette Sendromu genellikle 5-7 yaşları arasında başlar ve 10-12 yaşlarında en yoğun seviyesine ulaşır. Ankara ergen psikiyatristi Uzm. Dr. Emine Taşyürek, bu sendromun beynin "bazal ganglion" adı verilen bölgesindeki dopamin dengesizliğiyle ilişkili olduğunu belirtir. Tikler, genellikle çocuğun yoğun bir işe odaklandığı anlarda (video oyunu oynamak veya enstrüman çalmak gibi) azalırken; stres, heyecan, yorgunluk ve hatta aşırı mutluluk anlarında şiddetlenebilir.

Tourette Sendromunda Eşlik Eden Durumlar (Komorbidite)

Tourette Sendromu çoğu zaman yalnız gelmez. Uzm. Dr. Emine Taşyürek, tedavinin başarısı için tiklerin arkasındaki diğer tabloların da saptanması gerektiğini vurgular:

DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu): %60-80 oranında eşlik eder.
OKB (Obsesif Kompulsif Bozukluk): Takıntılı düşünceler ve ritüeller tiklerle iç içe geçebilir.
Anksiyete ve Sosyal Fobi: Tiklerin başkaları tarafından fark edilmesi endişesi çocuğu sosyal izolasyona sürükleyebilir.
Öğrenme Güçlükleri: Tiklerin yarattığı dikkat bölünmesi akademik başarıyı etkileyebilir.

Ankara Beştepe'de Tik Bozukluğu Tedavisi

Uzm. Dr. Emine Taşyürek, Söğütözü/Beştepe’deki kliniğinde tik bozukluğu tedavisini kişiye özel planlar:

Psiko-eğitim: Aileye ve öğretmene tiklerin istemsiz olduğu anlatılır. Çocuğa "yapma" demenin tikleri artırdığı gerçeği vurgulanır.
Davranışçı Terapiler (CBIT): Çocuğun tik gelmeden önceki o "rahatsızlık hissini" fark etmesi ve tiki bastıracak rakip bir hareket geliştirmesi (Alışkanlığı Tersine Çevirme Eğitimi) öğretilir.

Eşlik Eden Sorunların Tedavisi: Eğer çocuğun dikkati çok dağınıksa veya takıntıları varsa, öncelikle bu alanların iyileştirilmesi tiklerin de azalmasını sağlar.

Tikler, çocuğun elinde olmayan nörolojik sinyallerdir. Onları bastırmaya çalışmak yerine anlamak ve profesyonel bir destekle yönetmek, çocuğun özgüvenini korumasını sağlar. Ankara çocuk ve ergen psikiyatristi Uzm. Dr. Emine Taşyürek, bilimsel yöntemleri ve şefkatli yaklaşımıyla çocuklarınızın kontrolü yeniden eline alması için yanınızdadır.