Ankara’da Çocuk ve Ergenlerde DEHB Tanı ve Tedavisi
Uzm. Dr. Emine Taşyürek
Dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik; çocuğun yaşına, gelişim dönemine ve günlük işlevselliğine göre değerlendirilir. DEHB tanısı tek bir belirtiye ya da teste değil; çocuk, aile ve okuldan elde edilen bilgilerin birlikte ele alındığı klinik değerlendirmeye dayanır.
Çok kaynaklıÇocuk, aile ve gerektiğinde öğretmen bilgisi
Ayırıcı tanıBenzer belirtilere yol açabilen durumların incelenmesi
Kişiye özgüYaşa, ihtiyaca ve işlevselliğe göre tedavi planı
Hareketlilikten daha fazlası
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu nedir?
DEHB; dikkati düzenleme, davranışı durdurup düşünme, etkinlik düzeyini ayarlama ve görevleri planlama alanlarında yaşa göre beklenenden belirgin güçlüklerle seyreden nörogelişimsel bir durumdur. Belirtiler yalnızca “çok hareketli olmak” biçiminde görülmez; bazı çocuklarda dikkatsizlik ve organizasyon güçlüğü daha ön plandadır.
Her çocuk zaman zaman unutkan, sabırsız veya hareketli olabilir. Klinik değerlendirmede belirtilerin gelişim düzeyiyle uyumsuz olması, birden fazla ortamda görülmesi, süreklilik göstermesi ve okul, ev, arkadaşlıklar ya da özgüven üzerinde belirgin etki oluşturması önem taşır.
Kız çocuklarında veya akademik kapasitesi yüksek çocuklarda hareketlilik belirgin olmayabilir. Sessizce dalma, işleri yetiştirememe, yoğun çabayla performansı koruma ve içsel huzursuzluk gibi belirtiler daha geç fark edilebilir.
Aşağıdaki belirtiler tek başına DEHB anlamına gelmez. Sıklık, süre, gelişim düzeyi ve günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilir.
01
Dikkati sürdürme
Dersi, konuşmayı veya görevi sonuna kadar izlemekte zorlanma; ayrıntıları kaçırma ve dikkatsizce hatalar yapma.
02
Planlama ve organizasyon
Ödevleri başlatma, adımlara bölme, zamanı ayarlama, eşyaları düzenli tutma ve işleri tamamlama güçlüğü.
03
Hareketlilik ve huzursuzluk
Oturması beklenen yerde kalkma, sürekli kıpırdanma veya ergenlikte daha çok içsel huzursuzluk hissetme.
04
Dürtüsellik
Sırasını beklemekte zorlanma, söz kesme, sonucu düşünmeden davranma veya istekleri erteleyememe.
05
Duygu düzenleme
Engellenmeye karşı yoğun tepki, çabuk öfkelenme, sabırsızlık ve duygudan sakinleşmeye geçişte zorlanma.
06
Okul ve sosyal yaşam
Akademik performansta dalgalanma, sık uyarı alma, arkadaşlık çatışmaları veya yapabildiğinin altında performans gösterme.
Tek test değil, klinik bütün
DEHB değerlendirmesi nasıl yapılır?
Belirtilerin yalnızca varlığı değil; ne zaman başladığı, hangi ortamlarda görüldüğü ve çocuğun yaşamını nasıl etkilediği araştırılır.
01
Gelişim ve başvuru öyküsü
Gebelik ve doğumdan bugüne gelişim, belirtilerin başlangıcı, aile öyküsü, uyku, sağlık durumu ve günlük rutinler ele alınır.
02
Çocuk ve aile görüşmesi
Çocuğun yaşına uygun klinik görüşme ve gözlem yapılır; ebeveynlerin farklı ortamlardaki gözlemleri değerlendirilir.
03
Okul bilgisi ve ölçüm araçları
Gerekli olduğunda öğretmen görüşü, derecelendirme ölçekleri ve dikkat performans testlerinden yararlanılır. MOXO gibi testler tanının tek başına belirleyicisi değildir.
04
Ayırıcı tanı ve planlama
Kaygı, depresyon, öğrenme güçlüğü, uyku sorunları ve diğer gelişimsel veya tıbbi etkenler gözden geçirilerek yol haritası oluşturulur.
Önemli: Değerlendirme araçları klinik soruya göre seçilir. Hiçbir ölçek, tarama veya performans testi tek başına psikiyatrik tanı koymaz.
Çocuğun ihtiyacına göre çok bileşenli yaklaşım
DEHB tedavisi nasıl planlanır?
Tedavi, tanı etiketinden çok çocuğun zorlandığı alanlara, yaşına, belirtilerin şiddetine ve eşlik eden durumlara göre planlanır.
Psikoeğitim
Çocuk ve aileye DEHB’nin günlük yaşamdaki etkileri, güçlü yönler ve uygulanabilir destek yolları anlaşılır bir dille aktarılır.
Ebeveyn desteği
Rutin oluşturma, kısa ve açık yönergeler, olumlu davranışı pekiştirme ve tutarlı sınırlar üzerinde çalışılabilir.
Okul düzenlemeleri
Oturma düzeni, yönergelerin bölünmesi, görev takibi ve dikkat dağıtıcıların azaltılması gibi ihtiyaç odaklı düzenlemeler planlanabilir.
Beceri ve terapi çalışmaları
Yaşa göre planlama, zaman yönetimi, problem çözme, duygu düzenleme veya eşlik eden kaygı ve özgüven güçlükleri ele alınabilir.
İlaç tedavisi
Klinik olarak gerekli görüldüğünde olası yarar, yan etki ve izlem gereksinimleri aileyle değerlendirilerek hekim kontrolünde planlanabilir.
Düzenli izlem
Belirtiler, okul işlevselliği, sosyal yaşam, büyüme, uyku ve tedaviye yanıt belirli aralıklarla yeniden değerlendirilir.
Klinik planı destekleyen günlük adımlar
Aile ve çevreyle iş birliği
Bu öneriler genel bilgilendirmedir; çocuğa özgü değerlendirme ve tedavi planının yerine geçmez.
Aile için
Evde destek için küçük ama sürdürülebilir adımlar
Günlük rutini görünür ve öngörülebilir hale getirin.
Uzun görevleri kısa, somut basamaklara ayırın.
Aynı anda tek ve açık yönerge vermeyi deneyin.
Sonuçtan önce çabayı ve ilerlemeyi fark edin.
Uyku, hareket ve ekran düzenini birlikte ele alın.
Okul ve günlük yaşam
Okul iş birliğinde değerlendirilebilecek başlıklar
Öğretmen gözlemlerini somut örneklerle paylaşmak
Dikkat dağıtıcıların daha az olduğu bir oturma düzeni
Görev ve ödevlerin kontrol listeleriyle izlenmesi
Gerektiğinde rehberlik servisiyle ortak plan oluşturulması
Çocuğu etiketlemeyen, güçlü yönleri de gören geri bildirim
Yanıtlar genel bilgilendirme amaçlıdır. Her çocuğun gelişimi, belirtileri ve klinik gereksinimi farklıdır.
Her hareketli çocukta DEHB var mıdır?
Hayır. Hareketlilik yaşa, mizaca ve ortama göre değişebilir. DEHB değerlendirmesinde belirtilerin sürekliliği, birden fazla ortamda görülmesi ve işlevselliği etkilemesi aranır.
DEHB tanısı yalnızca MOXO testiyle konur mu?
Hayır. MOXO veya başka bir performans testi klinik değerlendirmeye ek bilgi sağlayabilir; ancak tanı çocuk, aile ve gerektiğinde okuldan alınan bilgilerin bütününe dayanır.
DEHB yalnızca erkek çocuklarda mı görülür?
Hayır. Kız çocuklarında da görülür. Hareketlilik daha az belirgin, dikkatsizlik ve içsel zorlanma daha baskın olduğunda tanı daha geç fark edilebilir.
Dikkat sorunu her zaman DEHB midir?
Hayır. Kaygı, depresyon, öğrenme güçlüğü, uyku yetersizliği, ekran alışkanlıkları veya bazı tıbbi durumlar benzer yakınmalara yol açabilir.
DEHB tedavisinde ilaç zorunlu mudur?
Her çocuk için aynı tedavi uygulanmaz. İlaç gereksinimi yaş, belirtilerin şiddeti, işlev kaybı ve diğer desteklere göre hekim tarafından aileyle birlikte değerlendirilir.
Okuldan bilgi alınması neden önemlidir?
DEHB belirtilerinin farklı ortamlardaki görünümünü ve akademik-sosyal etkisini anlamaya yardımcı olur. Okul bilgisi tek başına tanı koymaz, değerlendirmenin bir parçasıdır.
DEHB ergenlikte nasıl görünebilir?
Belirgin koşuşturma azalırken içsel huzursuzluk, erteleme, zaman yönetimi, unutkanlık, dürtüsel kararlar ve akademik organizasyon güçlükleri öne çıkabilir.
Randevu ve iletişim
Değerlendirme sürecini birlikte planlayalım
Ankara Beştepe’de yüz yüze değerlendirme ve klinik olarak uygun durumlarda online görüşme seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz.
Önemli bilgilendirme: Bu sayfa genel bilgi sunar; muayene, kişisel tıbbi değerlendirme, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Belirtilerle ilgili kararlar çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi sonrasında verilmelidir.
