Çalışma odağıİletişim · Sınırlar · İş birliği · Güven
İletişim · Ebeveyn iş birliği · Aile sistemi
Ankara’da Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığında Aile Terapisi
Uzm. Dr. Emine Taşyürek
Aile terapisi; çocuğu “sorunlu kişi”, aileyi de “sorunun nedeni” ilan etmeden iletişim, roller, sınırlar ve tekrarlayan etkileşim döngülerini birlikte ele alır. Amaç, ailenin güçlü yanlarını kullanarak çocuğun gelişimini ve tüm üyelerin daha işlevsel ilişki kurmasını desteklemektir.
Suçlama yokSorun değil, etkileşim döngüsü incelenir
Gelişim odaklıYaş, özerklik ve ebeveynlik dengesi
Kişiye özgüBireysel ve aile görüşmeleri birlikte planlanabilir
Çocuğu yaşadığı ilişkilerden ayırmadan anlamak
Aile terapisi nedir?
Aile terapisi; aile üyelerinin birbirini nasıl dinlediği, ihtiyaçlarını nasıl ifade ettiği, sınır ve sorumlulukları nasıl düzenlediği, çatışmaların nasıl başlayıp sürdüğü gibi örüntülere odaklanır. Seanslara çocuk, ebeveyn, kardeş veya bakım verenler gereksinime göre katılabilir.
Çocuk ve ergen psikiyatrisinde aile görüşmeleri; psikoeğitim, ebeveyn rehberliği, davranış planı, iletişim çalışması veya belirli bir aile terapisi modeli biçiminde düzenlenebilir. Her aile görüşmesi aynı yöntem ya da süreyi gerektirmez.
Çocuğun belirtisi bazen biyolojik, gelişimsel, bireysel ve çevresel etkenlerin birleşimiyle ortaya çıkar. Aile katılımı, ailenin “suçlu” olduğu anlamına gelmez; günlük destek ortamının tedavideki gücünden yararlanmayı amaçlar.
Aile terapisi bazı durumlarda ana yaklaşım, bazılarında bireysel terapi veya tıbbi tedaviyi tamamlayan bileşen olabilir.
01
Tekrarlayan çatışmalar
Aynı konuların suçlama, geri çekilme, bağırma veya güç mücadelesiyle tekrar etmesi.
02
Ergenlik ve özerklik
Mahremiyet, sınır, sorumluluk, okul, teknoloji ve arkadaşlıklar konusunda dengenin kurulamaması.
03
Psikiyatrik tanıya uyum
DEHB, kaygı, OKB, depresyon veya gelişimsel farklılıkta aile desteği ve ortak plan gereksinimi.
04
Boşanma ve geçişler
Ayrılık, yeniden evlenme, taşınma, kayıp veya bakım düzenindeki değişime uyum.
05
Davranış ve rutin güçlükleri
Uyku, ders, ekran, öfke veya günlük sorumluluklarda tutarsız sınır ve pekiştirme döngüsü.
06
İletişim kopukluğu
Aile üyelerinin duyulmadığını hissetmesi, zor konuların konuşulamaması veya ittifakların oluşması.
Güvenlik sınırı: Aile içi şiddet, istismar, zorlayıcı kontrol veya ciddi güvenlik riski varsa ortak seans her zaman uygun değildir. Önce güvenlik, ayrı değerlendirme ve gerekli koruyucu adımlar planlanır.
Herkesin sesini duyabilen yapılandırılmış süreç
Aile terapisi süreci nasıl planlanır?
Katılımcılar, görüşme biçimi ve paylaşım sınırları klinik ihtiyaçla belirlenir; çocuk veya ergen yetişkin çatışmasının hakemi yapılmaz.
01
Başvuru ve güvenlik değerlendirmesi
Başvuru nedeni, aile yapısı, gelişimsel gereksinimler, psikiyatrik belirtiler ve güvenlik riskleri ele alınır.
02
Etkileşim döngülerini anlama
Tetikleyici, aile üyelerinin tepkileri, kısa vadeli rahatlama ve uzun vadeli sonuçlar birlikte görünür hâle getirilir.
03
Ortak hedefler
“Kim haklı?” yerine gözlenebilir hedefler belirlenir: daha az çatışma, tutarlı sınır, güvenli iletişim veya işlevsel rutin.
04
Uygulama ve izlem
Seans içi iletişim çalışmaları ve ev uygulamaları denenir; değişim ve güçlükler düzenli olarak gözden geçirilir.
Mahremiyet: Ergenle bireysel görüşmelerde gizlilik çerçevesi baştan açıklanır. Güvenlik riski dışındaki paylaşımlar, mümkün olduğunca ergenin bilgisi ve katılımıyla aileye aktarılır.
Aile üyelerini değiştirmeye zorlamak değil, ilişkiyi işlevselleştirmek
Aile çalışmasının temel hedefleri
Hedefler ailenin yapısına, kültürüne, çocuğun yaşına ve klinik gereksinime göre birlikte belirlenir.
İletişim
Suçlama ve zihin okumak yerine açık ihtiyaç ifadesi, dinleme ve anlaşılmayı kontrol etme.
Sınırlar ve roller
Ebeveyn sorumluluğu, çocuğun yaşına uygun özerkliği ve kardeş/çift sınırlarını netleştirme.
Çatışma onarımı
Gerilimi erken fark etme, mola verme, tekrar konuşma ve ilişkide onarım becerisi geliştirme.
Psikoeğitim
Belirtiyi tembellik, inat veya karakter sorunu olarak yorumlamadan klinik durumu anlamak.
Tutarlı ebeveynlik
Gelişime uygun beklenti, öngörülebilir sonuç ve olumlu davranışı fark eden ortak yaklaşım oluşturma.
Güçlü yanlar
Ailenin işe yarayan dayanışma biçimlerini görünür kılma ve zor dönemlerde kullanılabilir hâle getirme.
Evde küçük ama tutarlı değişiklikler
İletişim döngüsünü yavaşlatmak
Deneyin
Gözlem ve ihtiyaç dili
“Sen hep…” yerine somut davranışı tarif edin.
Aynı anda bir konu konuşun.
Çocuğun yaşına uygun seçenekler sunun.
Gerginlik yükseldiğinde geri dönüş saati olan mola verin.
Onarımı yetişkin olarak modelleyin ve gerektiğinde özür dileyin.
Kaçının
Çocuğu çatışmanın ortasına koymak
Çocuktan ebeveynler arasında taraf seçmesini istemeyin.
Yetişkin sırlarını ve hukuki/mali yükleri çocuğa taşımayın.
Psikiyatrik belirtiyi tehdit veya utandırma aracı yapmayın.
Kardeşleri birbirine ölçü olarak kullanmayın.
Şiddet riskini “iletişim sorunu” diye küçültmeyin.
Yanıtlar genel bilgi amaçlıdır; ailenize özgü değerlendirme yerine geçmez.
Aile terapisi, sorunun aileden kaynaklandığı anlamına mı gelir?
Hayır. Çocuk ruh sağlığı biyolojik, gelişimsel, bireysel ve çevresel etkenlerden etkilenir. Aile katılımı, güçlü bir destek kaynağını tedaviye dâhil eder.
Her aile üyesinin her seansa gelmesi gerekir mi?
Hayır. Kimlerin ne zaman katılacağı başvuru nedeni, hedefler, yaş ve güvenlik durumuna göre planlanır.
Ergenin söyledikleri aileye aktarılır mı?
Gizlilik çerçevesi baştan konuşulur. Güvenlik riski dışında paylaşımlar, mümkün olduğunca ergenle birlikte ve gerekli olanla sınırlı biçimde ele alınır.
Aile terapisi çift terapisiyle aynı mıdır?
Hayır. Çift ilişkisi etkilenebilir ancak çocuk ve ergen ruh sağlığına odaklanan aile çalışmasının hedefleri ve katılımcıları farklı olabilir.
Boşanmış ebeveynler birlikte katılmalı mı?
Her zaman değil. Çatışma ve güvenlik düzeyi, ortak ebeveynlik hedefi ve çocuğun yararı değerlendirilerek birlikte veya ayrı görüşmeler planlanabilir.
Aile terapisi bireysel terapinin yerine geçer mi?
Bazen ana yaklaşım olabilir; bazen bireysel terapi, ilaç tedavisi veya okul desteğini tamamlar. Plan klinik değerlendirmeye göre yapılır.
Online aile görüşmesi uygun mudur?
Bazı ailelerde uygun olabilir. Mahremiyet, güvenlik, katılımcıların bulunduğu ortam, teknoloji ve çatışma düzeyi değerlendirilmelidir.
Randevu ve iletişim
Aileyi suçlamadan, birlikte işleyen bir destek planı oluşturalım
Ankara Beştepe’de aile ve ebeveyn görüşmeleri hakkında bilgi alabilirsiniz.
