Temel ilkeDört performans göstergesi, tek başına tanı değil
Bilgisayar Tabanlı Performans · Dikkat · Zamanlama
Ankara’da Çocuk ve Ergenlerde MOXO Dikkat Testi
Uzm. Dr. Emine Taşyürek
MOXO; hedef uyaranlara verilen tepkiler üzerinden dikkat, zamanlama, dürtüsellik ve hareketlilikle ilişkili performans göstergeleri sunan bilgisayar tabanlı bir sürekli performans testidir. Sonuç, DEHB tanısı koymaz; klinik görüşme, gelişim öyküsü ve aile–okul bilgileriyle birlikte yorumlanır.
MOXO, belirli hedefler göründüğünde zamanında yanıt vermeyi; hedef olmayan uyaranlarda ise yanıtı durdurmayı gerektiren yapılandırılmış bir görevdir. Görev sırasında sunulan görsel ve işitsel çeldiriciler, performansın farklı uyarım koşullarında nasıl değiştiğini incelemeye yardımcı olur.
Rapor; doğru ve zamanında yanıtlar, geciken yanıtlar, hedef dışı tepkiler ve görevle ilişkili olmayan fazla tepkiler gibi örüntülerden türetilen göstergeler sunar. Bu göstergeler çocuğun gerçek yaşamının birebir kopyası değildir; belirli bir zamanda, belirli koşullarda alınmış performans örneğidir.
Dikkat güçlüğü; uyku yetersizliği, kaygı, depresif belirtiler, öğrenme güçlüğü, ilaç etkisi, motivasyon veya fiziksel rahatsızlıkla da ilişkili olabilir. Bu nedenle MOXO sonucu, yakınmanın nedenini tek başına açıklamaz.
Test istemi yalnız “dalgınlık” yakınmasına göre değil, değerlendirmede yanıt aranılan soruya göre yapılır.
01
Dikkati sürdürme
Yapılandırılmış görev boyunca hedefleri izleme ve doğru yanıt üretme örüntüsünü incelemek.
02
Zamanlama
Doğru yanıtın beklenen zaman aralığında verilip verilmediğini değerlendirmek.
03
Tepki kontrolü
Hedef olmayan uyaranlara erken veya uygun olmayan tepki verme eğilimini incelemek.
04
Fazla tepkiler
Görev yönergesi dışında tekrarlayan tuş tepkilerinin örüntüsünü görmek.
05
Çeldirici etkisi
Farklı görsel ve işitsel çeldirici koşullarında performans değişimini karşılaştırmak.
06
İzlem sorusu
Klinik olarak gerekliyse farklı zamanlardaki performansı, tekrar etkisini de gözeterek izlemek.
Önemli: Test sonucu; çocuğun öyküsü, günlük işlevi ve diğer bilgi kaynaklarından ayrı değerlendirilmez. Hiçbir puan tek başına tanı veya tedavi kararı değildir.
Standart uygulama · Açıklanabilir yorum
MOXO uygulaması nasıl ilerler?
Uygulamanın standart olması kadar, test günündeki koşulların kaydedilmesi de sonuçların anlamı için önemlidir.
01
Ön değerlendirme
Yakınmaların ne zaman başladığı, farklı ortamlardaki görünümü, uyku, sağlık, ilaç ve okul işlevi ele alınır.
02
Yönerge ve deneme
Görev çocuğa anlaşılır biçimde açıklanır; yönergeyi kavradığından emin olmak için deneme yapılır.
03
Standart uygulama
Test uygun ekran ve ortam koşullarında tamamlanır; davranışsal gözlemler ayrıca not edilir.
04
Birleştirilmiş yorum
Performans göstergeleri görüşme, ölçekler, aile–öğretmen bilgisi ve gerektiğinde diğer testlerle birlikte değerlendirilir.
Test güvenliği: Standart test maddeleri ve yanıtları önceden paylaşılmaz. Materyali çalışmak, sonucu geçersiz veya yanıltıcı hâle getirebilir.
Puanın ötesinde klinik anlam
MOXO sonucu nasıl okunmalıdır?
Tek bir düşük ya da yüksek gösterge, doğrudan bir bozukluğun kanıtı değildir.
Norm karşılaştırması
Puanlar kullanılan sürümün uygun yaş normlarıyla karşılaştırılır; normun dili ve örneklemi dikkate alınır.
Örüntü
Yalnız toplam sonuç değil, göstergelerin birbirleriyle ve görev süresiyle ilişkisi incelenir.
Test davranışı
Yönergeyi anlama, çaba, kaygı, acelecilik, ara ihtiyacı ve dikkat dağıtan olaylar rapora eklenir.
Günlük işlev
Test performansının ev ve okul yaşamındaki gözlemlerle örtüşüp örtüşmediği değerlendirilir.
Ayırıcı değerlendirme
Kaygı, uyku, öğrenme, dil ve duygudurum gibi alternatif açıklamalar dışlanmadan sonuçlandırma yapılmaz.
Tekrar testi
Tekrarda öğrenme ve alışma etkisi olabileceği için zamanlama ve klinik gerekçe uzman tarafından belirlenir.
Doğal performansı desteklemek
Test gününde aileler nelere dikkat edebilir?
Yapabilirsiniz
Değerlendirmeyi destekleyen adımlar
Çocuğun yeterli uyumasını ve temel ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlayın.
Gözlük veya işitme cihazı kullanıyorsa yanında getirin.
Kullandığı ilaçları ve son doz zamanını uzmanla paylaşın.
Çocuğa “bazı bilgisayar etkinlikleri yapacaksın” gibi nötr bir açıklama yapın.
Önceki rapor ve öğretmen geri bildirimlerini getirin.
Kaçının
Sonucun geçerliliğini azaltabilecekler
Hekim önermeden ilacı kesmeyin veya dozunu değiştirmeyin.
Test için önceden benzer görevleri yoğun biçimde çalıştırmayın.
Sonucu “dikkat var/yok” biçiminde tek etikete indirgemeyin.
Bir puanı tedavi seçiminin tek gerekçesi yapmayın.
Çocuğun isteksizliğini veya hatalarını karakter özelliği gibi yorumlamayın.
Yanıtlar genel bilgi amaçlıdır; çocuğa özgü test seçimi ve klinik değerlendirme yerine geçmez.
MOXO testi DEHB tanısı koyar mı?
Hayır. DEHB tanısı; belirtilerin başlangıcı, sürekliliği, birden fazla ortamdaki görünümü ve işlev kaybı değerlendirilerek konur. MOXO yalnız destekleyici performans verisi sağlar.
MOXO hangi yaşlarda uygulanır?
Çocuk ve ergen/yetişkin için farklı sürümler bulunur. Uygunluk; kullanılan güncel sürümün yaş normu, çocuğun yönergeyi anlayabilmesi ve klinik soruya göre belirlenir.
Test ne kadar sürer?
Süre kullanılan sürüme göre değişir ve genellikle kısa bir bilgisayar görevidir. Hazırlık, deneme ve geri bildirim için ayrıca zaman planlanır.
Çeldiriciler gerçek yaşam performansını birebir gösterir mi?
Hayır. Çeldiriciler farklı uyarım koşullarındaki tepki örüntüsünü inceler; sınıf, ev ve sosyal yaşamın bütün karmaşıklığını birebir taklit etmez.
İlaç kullanırken MOXO yapılabilir mi?
Klinik soruya göre ilaçlı veya ilaçsız koşul değerlendirilebilir; ilaç düzeni yalnız hekim kararıyla belirlenir. Aile kendi başına değişiklik yapmamalıdır.
Düşük sonuç zekâ düşüklüğü anlamına gelir mi?
Hayır. MOXO zekâ testi değildir. Dikkat görevi performansı; uyku, kaygı, motivasyon, yönergeyi anlama ve birçok başka etkenden değişebilir.
MOXO sonucu tedaviyi tek başına belirler mi?
Hayır. Tedavi kararı tanı, işlev kaybı, çocuğun ihtiyaçları, aile tercihleri, yarar–risk değerlendirmesi ve diğer klinik bilgilerle verilir.
Ankara Beştepe
Dikkat yakınmasını tek bir puana değil, bütün tabloya göre değerlendirelim
Ankara Beştepe’de MOXO’nun uygun olup olmadığı ve değerlendirme süreci hakkında bilgi alabilirsiniz.
