Büyüme veya kilo değişimi
Beklenen kilo alımının olmaması, büyüme eğrisinde düşüş, hızlı kilo kaybı ya da gelişimin etkilenmesi.
İçeriğe geç
01
02
03
04
05
06
Yapılabilecekler Kaçınılacaklar
Büyüme · Beslenme davranışı · Aile öğünleri
Ankara’da Bebek, Çocuk ve Ergenlerde Yeme ve Beslenme Sorunları
Yeme ve beslenme sorunları; gelişimsel seçicilikten duyusal/oral-motor güçlüklere, yiyecekten kaçınma-kısıtlama örüntüsünden beden algısıyla ilişkili yeme bozukluklarına kadar farklı nedenlerle görülebilir. İlk adım çocuğu zorlamak değil; büyüme, tıbbi durum, gelişim ve ruhsal etkenleri birlikte değerlendirmektir.
- Tıbbi güvenlikBüyüme, sıvı alımı ve bedensel riskler
- Gelişimsel değerlendirmeDuyu, oral-motor beceri ve beslenme öyküsü
- Ekip yaklaşımıÇocuk hekimi, diyetisyen ve ilgili uzmanlar
Değerlendirme odağıBüyüme · Gelişim · Yeme davranışı
Aynı belirti farklı nedenlerle ortaya çıkabilir
Yeme ve beslenme sorunları hangi durumları kapsar?
Bebeklikte memeden/biberondan beslenme güçlüğü, öğürme, çiğneme–yutma sorunu, uzun öğünler veya büyüme yavaşlaması görülebilir. Küçük çocuklarda yeni yiyeceklere temkinli yaklaşım gelişimsel olabilir; ancak besin çeşitliliği çok daraldığında, aile yaşamı veya büyüme etkilendiğinde değerlendirme gerekir.
Bazı çocuklar duyusal özellikler, boğulma-kusma korkusu veya yiyeceğe düşük ilgi nedeniyle yeterli çeşit ve miktarda beslenemez. Bu örüntü uygun klinik koşullarda kaçınan/kısıtlı yiyecek alımı bozukluğu (ARFID) kapsamında değerlendirilebilir; beden şekli/kilo kaygısı bulunması zorunlu değildir.
Ergenlikte kilo alma korkusu, beden algısında bozulma, öğün atlama, aşırı egzersiz, tıkınırcasına yeme, kusma veya laksatif kullanımı anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza ya da diğer yeme bozuklukları açısından değerlendirme gerektirebilir. Dış görünüm veya mevcut kilo, tıbbi riskin güvenilir tek göstergesi değildir.
Uzm. Dr. Emine Taşyürek hakkında →Büyüme ve güvenlik işaretleri önceliklidir
Ne zaman değerlendirme düşünülmelidir?
Tek bir öğün yerine büyüme eğrisi, besin çeşitliliği, yeme davranışının seyri ve günlük yaşama etkisi değerlendirilir.
Çok sınırlı besin çeşitliliği
Giderek daralan yiyecek listesi, bütün besin gruplarından kaçınma veya takviye bağımlılığı.
Öğürme, öksürme veya yutma güçlüğü
Beslenme sırasında sık öğürme, boğulur gibi olma, yiyeceği ağızda tutma veya ağrılı yutma.
Korku ve kaçınma
Boğulma/kusma korkusu, yoğun duyusal kaçınma, öğüne oturamama veya yiyecekle belirgin kaygı.
Beden algısı ve telafi davranışları
Kilo alma korkusu, gizli yeme, öğün atlama, kusma, laksatif kullanımı veya zorlayıcı egzersiz.
Aile ve sosyal işlev kaybı
Her öğünde çatışma, okulda yememe, arkadaş etkinliklerinden kaçınma veya yeme etrafında aile yaşamının daralması.
Acil tıbbi değerlendirme: Bayılma, göğüs ağrısı, nefes darlığı, belirgin güçsüzlük/sersemlik, bilinç değişikliği, kanlı kusma, sıvı alamama, çok az idrar, ağır susuzluk belirtileri, hızlı kilo kaybı veya ciddi beslenme reddinde acil sağlık hizmetine başvurun.
Tıbbi, beslenmesel ve psikiyatrik değerlendirme birlikte yürütülebilir
Değerlendirme nasıl yapılır?
Amaç “inat” veya “şımarıklık” etiketi koymak değil; yeme güçlüğünün mekanizmasını ve tıbbi etkisini anlamaktır.
- 01
Büyüme ve tıbbi inceleme
Çocuk hekimi büyüme eğrisi, fizik muayene, sindirim, alerji, ağrı, yutma ve gerekli laboratuvar incelemelerini değerlendirir.
- 02
Beslenme öyküsü
Başlangıç, yiyecek listesi, öğün süresi, miktar, sıvı/takviye, aile öğünü ve önceki tıbbi deneyimler ele alınır.
- 03
Gelişimsel ve işlevsel değerlendirme
Duyu özellikleri, oral-motor beceri, otizm, dikkat, dil gelişimi ve günlük yaşam becerileri incelenir.
- 04
Psikiyatrik değerlendirme
Kaygı, ARFID örüntüsü, beden algısı, depresyon, tıkınırcasına yeme, telafi davranışları ve güvenlik riski ele alınır.
Ekip çalışması: Gereksinime göre çocuk hekimi, çocuk psikiyatristi, çocuk beslenmesi konusunda yetkin diyetisyen, dil ve konuşma terapisti, ergoterapist ve diğer uzmanlar birlikte plan yapabilir.
Nedene ve tıbbi riske göre basamaklı yaklaşım
Tedavi ve destek nasıl planlanır?
Seçici yeme, ARFID, yutma güçlüğü ve anoreksiya/bulimiya aynı yöntemle tedavi edilmez. Önce doğru klinik çerçeve belirlenir.
Tıbbi stabilizasyon
Dehidratasyon, elektrolit bozukluğu, hızlı kilo kaybı veya başka risk varsa ayaktan değil acil/yatarak tıbbi bakım gerekebilir.
Beslenme planı
Enerji, büyüme ve eksiklikler; çocuk beslenmesi konusunda deneyimli hekim ve diyetisyen tarafından kişiye göre planlanır.
Ebeveyn ve aile çalışması
Öğün yapısı, baskı/pazarlığı azaltma, rol dağılımı ve çocuğun yaşına uygun aile katılımı ele alınır.
Davranışsal ve psikoterapötik destek
Kaygı, kaçınma, beden algısı, duygu düzenleme ve yeme davranışına uygun kanıta dayalı yaklaşım seçilir.
Beslenme/duyu becerileri
Oral-motor veya duyusal güçlük varsa ilgili terapist tarafından güvenli, aşamalı beceri çalışması planlanabilir.
Eşlik eden durumların tedavisi
Otizm, DEHB, kaygı, depresyon veya başka durumlar saptanırsa yeme planıyla koordineli biçimde ele alınır.
Aile öğünlerinde temel yaklaşım
Baskıyı azaltırken tıbbi riski gözden kaçırmamak
Yapılandırılmış ve sakin öğün
- Düzenli öğün ve ara öğün saatleri oluşturun.
- Sofrada en az bir tanıdık yiyeceğe yer verin.
- Yeni yiyeceği küçük miktarda, tekrarlarla sunun.
- Ne kadar yediğinden çok sakin katılımı destekleyin.
- Büyüme ve tıbbi izlemi düzenli sürdürün.
Yeme ilişkisini zorlaştırabilecek tutumlar
- Zorla yedirmeyin, tehdit etmeyin veya utandırmayın.
- Her lokma için pazarlık ve ekran kullanmayın.
- Kilo, beden ve kalori hakkında eleştirel konuşmayın.
- Kusma/laksatif veya hızlı kilo kaybını gizlilik saymayın.
- Uzman önerisi olmadan kısıtlayıcı diyet başlatmayın.
Sık sorulan sorular
Yeme ve beslenme sorunları hakkında merak edilenler
Yanıtlar genel bilgi amaçlıdır; tıbbi ve beslenmesel değerlendirme yerine geçmez.
Seçici yeme her zaman bozukluk mudur?
Hayır. Küçük çocuklarda dönemsel seçicilik sık görülebilir. Besin listesi çok darsa, büyüme/eksiklik, yoğun kaygı veya aile-sosyal işlev kaybı varsa değerlendirme gerekir.
Çocuk acıkınca mutlaka yer mi?
Her zaman değil. Duyusal güçlük, ağrı, yutma sorunu, korku, düşük iştah farkındalığı veya yeme bozukluğu varsa beklemek tıbbi riski artırabilir.
Zorla yedirmek doğru mudur?
Genellikle hayır. Zorlama kaygıyı, öğürmeyi ve güç savaşını artırabilir. Ancak ciddi yetersiz beslenmede tedavi ekibinin yapılandırdığı yoğun beslenme planı gerekebilir.
ARFID ile anoreksiya aynı mıdır?
Hayır. ARFID’de kaçınma duyusal özellik, korku veya yiyeceğe düşük ilgiyle ilişkili olabilir; kilo/beden biçimi kaygısı temel özellik değildir. Klinik değerlendirme gerekir.
Çocuğum normal kiloda; yeme bozukluğu olamaz mı?
Olabilir. Dış görünüm ve tek bir kilo ölçümü tıbbi/psikolojik riski dışlamaz. Hızlı değişim, telafi davranışları ve büyüme eğrisi önemlidir.
Vitamin vermek sorunu çözer mi?
Eksiklik varsa hekim önerisiyle destek gerekebilir; ancak vitamin, yeme güçlüğünün tıbbi, duyusal, gelişimsel veya psikiyatrik nedenini tek başına tedavi etmez.
Online görüşme yeterli olur mu?
Ebeveyn danışmanlığı ve bazı izlem görüşmeleri online olabilir. Büyüme, fizik muayene, yutma güçlüğü veya tıbbi riskte yüz yüze hekim değerlendirmesi gereklidir.
Randevu ve iletişim
Yeme davranışını büyüme ve gelişimle birlikte değerlendirelim
Ankara Beştepe’de çocuk, ergen ve aile değerlendirmesi hakkında bilgi alabilirsiniz.
Önemli bilgilendirme: Bu sayfa genel bilgi sunar; çocuk hekimi muayenesi, beslenme değerlendirmesi, tanı veya kişisel tedavi planının yerini tutmaz.