Çocuk ve Ergenlerde Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB); bireyin zihnine istemsizce giren, yoğun kaygı yaratan takıntılı düşünceler (obsesyonlar) ve bu kaygıyı yatıştırmak için yapılan tekrarlayıcı davranışlar (kompulsiyonlar) ile karakterize nöropsikiyatrik bir tablodur. Ankara çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı Uzm. Dr. Emine Taşyürek, OKB'nin çocuklarda yetişkinlerden farklı olarak genellikle "inatlaşma" veya "tuhaf huylar" olarak görülebildiğini, ancak bunun aslında beynin "yanlış alarm" vermesiyle ilişkili biyolojik bir süreç olduğunu belirtmektedir.

OKB Belirtileri Nelerdir? (Takıntı ve Zorlantı Türleri)

OKB'nin iki temel ayağı vardır ve ailelerin bu belirtileri erken fark etmesi tedavinin başarısı için kritiktir:

1. Obsesyonlar (Takıntılı Düşünceler): Çocuğun zihninden atamadığı, istenmeyen ve korku yaratan imgelerdir.

Kirlenme ve Mikrop Takıntısı: Tuvaletten, kapı kollarından veya kandan hastalık bulaşacağı korkusu.

Kuşku ve Zarar Verme: Kapıyı açık unuttuğu için eve hırsız gireceği veya sevdiklerine kötü bir şey olacağı endişesi.

Simetri ve Düzen: Eşyaların milimetrik olarak düzgün durmaması durumunda yaşanan yoğun huzursuzluk.

2. Kompulsiyonlar (Zorlantılı Davranışlar): Kaygıyı dindirmek için yapılan, ancak zamanla hapis hayatına dönüşen ritüellerdir.

Temizlik Ritüelleri: Tahriş olana kadar el yıkama, çok uzun süren banyolar.

Kontrol Etme: Işıkları, prizleri veya çantayı defalarca kontrol etme.

Sıralama ve Dokunma: Eşyaları belirli bir sıraya koyma, kapı eşiğinden geçerken belirli bir sayıda duraksama.

Zihinsel Ritüeller: İçinden sürekli dua okuma, sayı sayma veya "güvenli" kelimeleri tekrarlama.

Ebeveynler İçin İpuçları: Çocuğumun OKB’si Olduğunu Nasıl Anlarım?

Uzm. Dr. Emine Taşyürek, ailelerin şu değişimlere karşı uyanık olmasını önerir:

Günlük Rutinde Uzama: Giyinmek veya yemek yemek gibi basit işler saatler sürüyorsa.
Aşırı Onay Arayışı: Çocuğunuz sürekli "Sence temiz oldu mu?", "Hata yaptım mı?" gibi sorularla sizden güvence istiyorsa.
Ritüel Engellendiğinde Öfke: Belirli bir sırayı takip edemediğinde çocukta aşırı öfke veya panik nöbeti oluşuyorsa.
Fiziksel Belirtiler: El yıkamadan dolayı ellerde kuruma ve yara; kaygıya bağlı uyku bozuklukları.

OKB'nin Nedenleri: Nörobiyolojik Bir Bakış

OKB bir "karakter zayıflığı" değildir. Uzm. Dr. Emine Taşyürek, OKB'nin beynin ön bölgesi (frontal korteks) ile derin yapıları (bazal ganglionlar) arasındaki iletişim döngüsünün aşırı aktif olmasıyla ilgili olduğunu vurgular.

Genetik: Ailede OKB öyküsü olan çocuklarda risk daha yüksektir.
PANDAS: Bazı streptokok enfeksiyonları sonrası ani başlayan OKB semptomları görülebilir.
Çevresel Stres: Okul değişikliği veya kayıp gibi travmatik olaylar yatkınlığı olan çocuklarda semptomları tetikleyebilir.

OKB ile Takıntılı Kişilik Yapısı Arasındaki Fark

OKB ile Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu sıklıkla karıştırılır. OKB'de düşünceler "davetsiz misafirdir" ve kişiye acı verir; çocuk bu durumdan kurtulmak ister. Kişilik yapısında ise birey bu düzenlilikten genellikle memnundur ve bunu bir sorun olarak görmez.

Ankara’da OKB Tedavisi: Altın Standart Yaklaşımlar

Beştepe’deki kliniğimizde uygulanan tedavi süreci, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) temelli bir yol haritası izler:

ERP (Maruz Bırakma ve Tepki Önleme): Tedavinin en etkili parçasıdır. Çocuk, uzman gözetiminde kaygı duyduğu durumla (Örn: Kirli bir yere dokunma) kademeli olarak yüzleştirilir ve ardından gelen rahatlatıcı eylemi (El yıkama) yapmaması öğretilir. Başta yükselen kaygı, zamanla beynin "yanlış alarmı" söndürmesiyle doğal olarak azalır.

Aile Terapisi: Ailelerin çocukların ritüellerine "eşlik etmemesi" (accommodation) öğretilir. Aileye, çocuğu eleştirmeden ama ritüellerini de desteklemeden nasıl bir duruş sergileyecekleri konusunda rehberlik edilir.

OKB, çocukların potansiyelini hapseden bir döngüdür ancak doğru profesyonel destekle bu döngü kırılabilir. Ankara çocuk ve ergen psikiyatristi Uzm. Dr. Emine Taşyürek, Söğütözü/Beştepe bölgesindeki kliniğinde, çocuklarınızın bu takıntılardan özgürleşmesi ve sağlıklı bir gelişim süreci yaşaması için bilimsel yöntemlerle yanınızdadır.