Bebek ve Çocuklarda Konuşma Gecikmesi: Ankara’da Tanı ve Terapi Süreci

Gecikmiş konuşma bozukluğu, bir çocuğun yaşına ve gelişimsel evresine göre beklenen dil ve iletişim becerilerini zamanında kazanamaması durumudur. Dil gelişimi, bir çocuğun zekası, sosyal uyumu ve duygusal sağlığıyla iç içe geçmiş bir süreçtir. Ankara çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı Uzm. Dr. Emine Taşyürek, konuşma gecikmesinin sadece "geç konuşmak" olmadığını; bu durumun bazen bir işitme kaybının, bazen uyaran eksikliğinin, bazen de Otizm Spektrum Bozukluğu gibi nörogelişimsel bir tablonun işareti olabileceğini vurgulamaktadır.

Konuşma Gelişiminin Doğal Basamakları

Dil gelişimi doğumla birlikte başlar ve özellikle ilk 3 yıl beynin en plastik olduğu, öğrenmenin en hızlı gerçekleştiği dönemdir.

0-6 Ay: Agulama ve sese yönelme.
6-12 Ay: Heceleme (ba-ba, ma-ma) ve basit komutları anlama.
12-18 Ay: İlk anlamlı kelimelerin ortaya çıkışı.
18-24 Ay: Kelime dağarcığının 50-100 kelimeye ulaşması ve "Anne ver", "Baba git" gibi iki kelimelik cümlelerin kurulması.
3 Yaş: Konuşmanın büyük oranda yabancılar tarafından da anlaşılır hale gelmesi.

Konuşma Gecikmesi Neden Olur? Risk Faktörleri

Konuşma gecikmesi tek bir nedene bağlı değildir. Ankara ergen psikiyatrisi uzmanı Uzm. Dr. Emine Taşyürek, teşhis sürecinde şu faktörleri titizlikle inceler:

İşitme Problemleri: Hafif düzeydeki işitme kayıpları bile dil öğrenimini sekteye uğratabilir.
Nörogelişimsel Bozukluklar: Otizm veya genel gelişimsel gerilikler.
Çevresel Faktörler: Aşırı ekran (TV, tablet, telefon) maruziyeti ve çocukla karşılıklı etkileşimin az olması (uyaran eksikliği).
Fiziksel Nedenler: Dil veya damak yapısındaki anatomik bozukluklar.
Genetik Yatkınlık: Ailede geç konuşma öyküsü.

Konuşma Gecikmesinde Erken Müdahalenin Gücü

Aileler arasında sıkça duyulan "Babası da geç konuşmuştu", "Erkek çocuk geç konuşur" gibi söylemler, müdahale edilmesi gereken altın dönemin kaçırılmasına neden olabilir. 2-3 yaş arası, konuşma terapisi ve destekleyici eğitimlerin en hızlı sonuç verdiği evredir. Erken müdahale ile:

Çocuğun iletişim kuramadığı için yaşadığı öfke nöbetleri azalır.
Sosyal izolasyon engellenir; çocuk akranlarıyla oyun kurmaya başlar.
Okul öncesi dönemde okuma-yazma hazırlığı için gereken fonolojik farkındalık desteklenir.

Ankara'da Teşhis ve Değerlendirme Süreci

Uzm. Dr. Emine Taşyürek, Söğütözü/Beştepe’deki kliniğinde konuşma gecikmesi şüphesiyle gelen çocukları kapsamlı bir taramadan geçirir:

Klinik Muayene: Çocuğun sosyal etkileşimi, göz teması ve oyun kurma becerileri gözlemlenir.
Gelişim Testleri: Denver II Gelişimsel Tarama Testi ile çocuğun motor ve sosyal becerilerinin dil gelişimiyle paralel olup olmadığına bakılır.
Dil Testleri: Peabody Resim-Kelime Eşleme Testi ile alıcı dil (anlama) kapasitesi ölçülür.
Ayırıcı Tanı: Eğer bir otizm şüphesi varsa ADOS-2 gibi ileri seviye testler sürece dahil edilir.

Aileler İçin İletişim Stratejileri

Konuşma gecikmesi olan bir çocukla iletişim kurarken ailenin tutumu belirleyicidir. Uzm. Dr. Emine Taşyürek ailelere şu tavsiyelerde bulunur:

Ekranı Kapatın: Karşılıklı diyalog içermeyen her türlü ekran maruziyeti konuşmayı geciktirir.
Kendi Konuşmanızı Basitleştirin: Uzun cümleler yerine kısa ve net ifadeler kullanın.
Anlatıcılık Yapın: Gün içinde yaptığınız işleri sesli olarak anlatın ("Şimdi elmanı kesiyorum", "Mavi kazağını giyiyoruz").
Göz Hizasına İnin: Çocuğunuzla konuşurken onunla aynı seviyede olun ve göz teması kurun.

Konuşma gecikmesi sadece zamanın çözebileceği bir durum olmayabilir. Çocuğunuzun sessizliği, altında yatan başka bir ihtiyacın sinyali olabilir. Ankara çocuk ve ergen psikiyatristi Uzm. Dr. Emine Taşyürek, bilimsel yöntemleri ve şefkatli yaklaşımıyla çocuğunuzun sesini bulması ve dünyayla bağ kurması için yanınızdadır.