Otizm tek bir belirtiyle anlaşılmaz
İsme tepki, ortak dikkat, jest kullanımı, karşılıklı oyun, konuşma gelişimi, esneklik, tekrarlayıcı davranışlar ve duyusal özellikler bir bütün olarak ele alınır. Göz teması kurmamak veya geç konuşmak tek başına otizm tanısı koydurmaz; belirtilerin örüntüsü ve gelişim boyunca seyri önemlidir.
Erken dönemde hangi işaretler izlenebilir?
Bebeğin insan sesine ve yüzüne ilgisi, bir nesneyi paylaşmak için gösterme davranışı, taklit, sırayla oyun ve sosyal gülümseme izlenebilir. Kazanılmış dil veya sosyal becerilerin kaybı özellikle önemlidir ve gecikmeden değerlendirilmelidir. Ailenin “bir şey farklı” gözlemi ciddiye alınmalıdır.
Tanı süreci tek görüşme veya kan testinden oluşmaz
Gelişim öyküsü, ebeveyn görüşmesi ve çocuğun farklı durumlarda gözlenmesi tanının temelidir. Gerektiğinde standart gelişim ölçekleri veya otizme özgü değerlendirme araçları kullanılır; işitme, dil gelişimi, bilişsel beceriler ve eşlik eden tıbbi durumlar ayrıca ele alınabilir.
ADOS-2 değerlendirmenin bir parçasıdır
ADOS-2, sosyal iletişim ve davranış örüntülerini yapılandırılmış etkinliklerle gözlemlemeye yardımcı olabilir. Ancak tek başına tanı testi değildir. Sonuç; gelişim öyküsü, klinik gözlem ve diğer bilgilerle birleştirilmelidir. Her çocuk için aynı modül veya aynı yaklaşım kullanılmaz.
Destek çocuğun ihtiyacına göre planlanır
Dil ve iletişim, oyun, günlük yaşam, okul uyumu, duyusal düzenleme ve davranışsal güçlükler için farklı destekler gerekebilir. Amaç çocuğu tek tipe benzetmek değil; iletişim kurmasını, öğrenmesini, bağımsızlığını ve yaşam kalitesini güçlendirmektir. Hedefler aileyle birlikte somut ve izlenebilir belirlenmelidir.
Aileye düşen ilk görev kusur aramak değildir
Ebeveynlerin kendini suçlaması değerlendirmeyi zorlaştırabilir. Evde çocuğun ilgisini izlemek, kısa karşılıklı oyunlar kurmak, günlük rutinleri görselleştirmek ve iletişim girişimlerini fark etmek daha yararlıdır. İnternetteki yoğun programlar, çocuğun gereksinimi değerlendirilmeden uygulanmamalıdır.
Hangi durumda gecikmeden başvurulmalı?
Dil veya sosyal beceri kaybı, belirgin iletişim güçlüğü, güvenliği riske atan davranışlar, yoğun beslenme ya da uyku sorunu varsa erken değerlendirme yapılmalıdır. Tanıdan emin olmak için beklemek yerine gelişimsel ihtiyaçları belirlemek, destek planının zamanında başlamasını sağlar.