Davranışta belirgin değişim
Gizlilikte ani artış, açıklanamayan öfke, uyku düzeninde değişiklik veya eve geç gelme.
İçeriğe geç
01
02
03
04
05
06
Yapılabilecekler Kaçınılacaklar
Güvenlik · Ergen değerlendirmesi · Aile iş birliği
Ankara’da Ergenlerde Madde Kullanımı ve Bağımlılık Değerlendirmesi
Ergenlikte alkol, tütün/nikotin, esrar, reçeteli ilaçların amaç dışı kullanımı veya diğer maddeler; meraktan düzenli kullanıma kadar farklı örüntüler gösterebilir. Erken değerlendirme suçlamak için değil, güvenliği sağlamak ve kullanımın altında ya da yanında bulunan ihtiyaçları anlamak içindir.
- Güvenlik önceliğiZehirlenme, yoksunluk ve kendine zarar riski
- Bütüncül değerlendirmeMadde, ruhsal durum, aile ve okul
- Kişiye özgü planAyaktan veya üst düzey bakım gereksinimi
Değerlendirme odağıGüvenlik · Kullanım örüntüsü · İşlevsellik
Her kullanım aynı düzeyde değildir; her kullanım güvenlik açısından önemlidir
Madde kullanımı ne zaman bozukluk hâline gelir?
Tek seferlik deneme, riskli kullanım ve madde kullanım bozukluğu aynı kavram değildir. Kullanımın kontrol edilememesi, planlanandan fazla olması, güçlü istek, okul–aile–sosyal işlevin bozulması, tehlikeli durumlarda kullanım, zarara rağmen sürdürme, tolerans veya yoksunluk gibi özellikler klinik değerlendirmede ele alınır.
Ergen beyninin ve karar verme becerilerinin gelişimi sürdüğü için madde kullanımı kaza, dürtüsel davranış, okul kaybı ve ruhsal sorunlarla ilişkili olabilir. DEHB, depresyon, kaygı, travma, bipolar bozukluk veya akran etkisi kullanım riskini ve tedavi gereksinimini değiştirebilir.
Bağımlılık bir “irade zayıflığı” olarak ele alınmaz. Ergenin güvenli, yargılamayan bir ortamda dinlenmesi; ailenin ise hem sınır koyma hem tedaviye katılma konusunda desteklenmesi önemlidir.
Uzm. Dr. Emine Taşyürek hakkında →Tek bir belirti kullanım kanıtı değildir
Hangi değişikliklerde değerlendirme düşünülmelidir?
Belirtiler ergenlik, başka ruhsal durumlar veya yaşam olaylarıyla da ilişkili olabilir. Varsayım yerine kapsamlı değerlendirme gerekir.
Okul işlevinde düşüş
Devamsızlık, notlarda hızlı gerileme, sorumlulukları bırakma veya okuldan uzaklaşma.
Sosyal çevrede değişim
Eski ilişkilerden çekilme, riskli yeni çevre, aileden uzaklaşma veya açıklanamayan çatışmalar.
Fiziksel belirtiler
Gözlerde değişiklik, alışılmadık koku, koordinasyon bozulması, uyku/iştah değişimi veya sık hastalanma.
Para ve eşya sorunları
Açıklanamayan para ihtiyacı, evden eşya kaybı, borçlanma ya da kaynağı belirsiz eşyalar.
Riskli durumlar
Madde etkisinde araç kullanma, şiddet, korunmasız davranış, kaçma veya kendine zarar düşünceleri.
Acil durum: Uyandırılamama, yavaş/düzensiz solunum, morarma, nöbet, göğüs ağrısı, ağır ajitasyon, halüsinasyon, bilinç bulanıklığı, zehirlenme şüphesi veya kendine zarar riski varsa 112’yi arayın. Kişiyi yalnız bırakmayın ve muayeneyi geciktirmeyin.
Mahremiyet ve güvenlik sınırları açıkça konuşulur
Değerlendirme nasıl yapılır?
Ergenle ve ebeveynle hem birlikte hem gerektiğinde ayrı görüşmeler yapılır; acil güvenlik riski mahremiyetin önüne geçer.
- 01
Kullanım örüntüsü
Madde türü, miktar, sıklık, başlangıç, son kullanım, birlikte kullanım, tolerans ve yoksunluk belirtileri ele alınır.
- 02
Güvenlik ve tıbbi durum
Zehirlenme, aşırı doz, yoksunluk, gebelik olasılığı, bulaşıcı hastalık ve diğer tıbbi riskler değerlendirilir.
- 03
Ruhsal ve gelişimsel değerlendirme
Depresyon, intihar riski, kaygı, travma, psikoz, DEHB, bipolar belirtiler ve aile öyküsü incelenir.
- 04
İşlev ve çevresel etkenler
Aile, okul, arkadaş çevresi, yasal sorunlar, güçlü yönler, motivasyon ve destek kaynakları birlikte değerlendirilir.
Testler hakkında: Tarama ölçekleri ve gerektiğinde hekim istemiyle laboratuvar incelemeleri değerlendirmeyi destekleyebilir; tek bir idrar/kan testi kullanım bozukluğunun bütününü açıklamaz ve cezalandırma amacıyla kullanılmamalıdır.
Kullanım düzeyi ve güvenlik gereksinimine göre basamaklandırılır
Tedavi ve destek nasıl planlanır?
Hedef; yalnızca maddeyi bırakma talebi değil, güvenliği, işlevselliği, ruhsal iyilik hâlini ve kalıcı destek sistemlerini birlikte güçlendirmektir.
Motivasyonel yaklaşım
Ergenin amaçları, kullanımın artı–eksi algısı ve değişime hazır oluşu yargılamadan ele alınır.
Psikoterapi
Tetikleyiciler, dürtü yönetimi, problem çözme, riskli durumlarla baş etme ve yeniden kullanımı önleme çalışılır.
Aile temelli çalışma
İletişim, sınırlar, gözetim, güvenlik planı ve tedaviye katılım; aileyi suçlamadan yapılandırılır.
Eşlik eden durumların tedavisi
Depresyon, DEHB, kaygı, travma veya diğer bozukluklar madde kullanımıyla birlikte ele alınır.
Tıbbi ve ilaç tedavisi
Madde türü ve klinik duruma göre yoksunluk yönetimi veya ilaç seçeneği ilgili hekim/merkezce değerlendirilebilir.
Uygun bakım düzeyine yönlendirme
Yüksek riskte AMATEM/ÇEMATEM, acil servis, yatış veya yoğun program gereksinimi değerlendirilir.
Aile için ilk yaklaşım
Paniğe kapılmadan güvenliği korumak
Sakin, açık ve sınırları belli tutum
- Konuşmayı ergen madde etkisinde değilken yapın.
- Gözlemlerinizi suçlamadan, somut biçimde ifade edin.
- Acil risk varsa tartışmadan sağlık yardımı alın.
- Evdeki ilaç, alkol ve riskli maddeleri güvenli tutun.
- Tedavi görüşmelerine düzenli aile katılımı sağlayın.
Yardım aramayı zorlaştırabilecek tutumlar
- Hakaret, tehdit ve utandırma kullanmayın.
- “Bir daha yapmayacağına söz ver” ile yetinmeyin.
- Zehirlenme belirtilerini uyuyarak geçer diye beklemeyin.
- Hekim önerisi olmadan evde yoksunluk yönetmeyin.
- Güvenlik riski varken mahremiyet gerekçesiyle beklemeyin.
Sık sorulan sorular
Ergenlerde madde kullanımı hakkında merak edilenler
Yanıtlar genel bilgi amaçlıdır; acil yardım veya kişisel değerlendirme yerine geçmez.
Bir kez denemek bağımlılık mıdır?
Hayır; ancak tek kullanım da zehirlenme, kaza ve bilinmeyen içerik nedeniyle ciddi risk taşıyabilir. Kullanım örüntüsü ve güvenlik birlikte değerlendirilir.
Ergen kabul etmiyorsa ne yapmalıyız?
Sakin biçimde somut gözlemleri paylaşın, tartışmayı madde etkisindeyken yapmayın ve ebeveyn görüşmesiyle profesyonel destek alın. Acil riskte onay beklemeyin.
İdrar testi tek başına tanı koyar mı?
Hayır. Belirli bir zaman aralığındaki maruziyete dair bilgi verebilir; kullanım bozukluğunun şiddetini, nedenlerini ve işlevsel etkisini tek başına göstermez.
Gizlilik nasıl korunur?
Ergen mahremiyeti tedavi ilişkisinin parçasıdır. Ancak kendine/başkasına zarar, ağır zehirlenme veya ciddi güvenlik riski varsa gerekli bilgiler aile ve sağlık ekibiyle paylaşılır.
Evde maddeyi aniden bıraktırmak güvenli midir?
Her zaman değil. Bazı maddelerde yoksunluk tıbbi risk taşıyabilir. Kullanım bilinmiyorsa veya düzenliyse hekim değerlendirmesi olmadan evde yönetmeye çalışmayın.
İlaç tedavisi gerekir mi?
Madde türü, yoksunluk, eşlik eden ruhsal durumlar ve yaşa göre değişir. İlaç ancak uygun uzman tarafından kapsamlı planın parçası olarak değerlendirilir.
Online görüşme yeterli olur mu?
İzlem veya ebeveyn görüşmelerinde uygun olabilir; zehirlenme, yoksunluk, yüksek risk ya da fizik muayene/laboratuvar gereksiniminde yüz yüze ve acil değerlendirme gerekir.
Randevu ve iletişim
Yargılamadan, güvenliği önceleyen bir değerlendirme planlayalım
Ankara Beştepe’de ergen ve aile değerlendirmesi hakkında bilgi alabilirsiniz.
Önemli bilgilendirme: Bu sayfa genel bilgi sunar; muayene, tanı, acil değerlendirme veya kişisel tedavi planının yerini tutmaz.